Artezteko makinak makina-erremintak dira, eta abrasio bidez mekanizatzen dute, hau da, txirbil-harroketarik gabe. Makina hauek harri artezkariekin funtzionatzen dute eta hiru ardatz desberdinetan lan egiten dute. Gainera, hozketa-sistema dute. Merkatuan hainbat artezteko makina mota daude: artezteko makina tangentziala, kontsoladun unibertsala eta bankada finkokoa, besteak beste.
Artezteko makina tangentzialaren ezaugarriak
Artezteko makinek piezak mekanizatzeko hainbat lan egin ditzakete, hala nola aurpegiztatzea eta mandrinaketa. Makina-erreminta hauekin zehaztasun handiko emaitzak lortzen dira neurrietan, baina baita gainazalen akaberan ere; gainera, artezi ondoren, piezak leuntze- eta lapeatze-prozesuetara eraman daitezke.
Artezteko makina batean, tratamendu termikoak jasandako altzairu gogortuzko piezak onar ditzakeena, garrantzitsuena harri artezkariak deritzen disko sendoak dira. Harri horiek soberako materiala erraz eta zehatz kentzen dute. Izan ere, artezteko makinak dauden makina-erreminta zehatzenak direla jotzen da, piezetan neurri- eta gainazal-tolerantzia estuak lortzeko duten gaitasunagatik.
Artezteko makina tangentzialak, industrian dauden gainerako artezteko makinak bezala, mekanizatu beharreko piezaren eta makinaren arteko desproportzio handiagatik bereizten dira; makina hauek bibrazioak saihestu nahi dituzte, eta horregatik dira osagaiak oso sendoak eta handiak.
Artezteko makina motak
Artezteko makina mekanizazio-beharren arabera aukeratu behar da: landu beharreko piezen forma eta ezaugarriak, baita finkatzeko erraztasuna, ekoizpen-ahalmena eta harri artezkariak lor dezakeen abiadura ere.
Artezteko makina moten artean, hauek daude:
- Zilindriko unibertsala. Artezteko makina mota hau errebolu-gainazal zuzenak, kurbatuak eta aurrealde lauak mekanizatzeko erabiltzen da. Kanpoko eta barneko zilindroak, barneko eta kanpoko konoak, aurpegiak eta errebolu-gainazalak artezteko erabiltzen dira. Tamaina handikoak izaten dira.
- Gainazal lauak artezteko makina tangentziala edo lautzeko makina: harridun buru bat eta joan-etorriko mugimendua duen luzetarako orga bat ditu, eta orga horren gainean jartzen da mekanizatu beharreko pieza. Pieza lauak artezteko erabiltzen da, baina baita matrizeak ere.
- Aurrealdekoa. Makina-erreminta honetan harria ardatz nagusi bertikalaren gainean biratzen da, eta desplazamendua zuzena da. Materiala azkar kentzeko erabiltzen dira, baina batzuk oso zehatzak izan daitezke.
- Zentrorik gabea edo centerless. Dimentsio txikiko pieza zilindrikoak artezteko erabiltzen da, hala nola zorroak. Serieko ekoizpena ahalbidetzen du.
- Zorrozteko makina. Ebaketa-tresnak eta -erremintak zorrozteko erabiltzen da.
Zer da artezteko makina tangentziala?
Artezteko makina tangentziala edo gainazal lauetarako tangentziala zehaztasun handiko makina-erreminta bat da, gainazal lauak artezteko erabiltzen dena. Pieza horiek mekanizatzeko, piezak ardatz horizontaleko harri zilindriko baten periferiarekin kontaktu tangentziala egiten du. Makina honetan mugimendua zirkularra da, eta, artezteko makina unibertsalean bezala, soberako materiala abrasio bidez kentzen da.
Artezteko makina tangentzialak bankada sendo bat du, eta haren atzealdean dago harri-eusteko burua eusten duen muntaia; buru horretan dago erreminta urratzailea. Buru hori galdaketazko karkasa batek osatzen du, zutabean doitzen diren gidekin, eta ardatz nagusia hartzen duten euskarriek.
Artezteko makina mota hauetan, motorra ardatz nagusiaren mutur batera akoplatzen da juntura elastiko baten bidez. Ardatz nagusiaren mugimendua bertikala da, eta bolante baten bidez kontrolatzen da, eskuz edo automatikoki. Esan bezala, artezteko makina ororen zatirik garrantzitsuena harri artezkaria da. Ale urratzaileek osatzen dute, izugarri gogorrak eta higaduraren, hausturaren eta tenperaturen aurrean oso erresistenteak. Harriaren diametroaren arabera, biraketa-abiadurak minutuko 30.000 bira (rpm) har ditzake.
Gainera, makinaren bankadako giden gainean zeharkako orga bat irristatzen da, eta haren gainean dago makinaren mahaia, luzetarako mugimendua duena.
Funtzionamendua eta mugimendu-ardatzak
Artezteko makina tangentziala gainazal lauak eta profil zuzenak abrasio bidez mekanizatzeko erabiltzen da. Makina honetan pieza mahaiaren gainean finkatzen da, plater magnetiko bat edo makinarako gailu espezifikoren bat erabiliz. Ondoren, harria aktibatzen da, abiadura handian biratzen dena, eta modu tangentzialean hurbiltzen da mekanizatu beharreko piezaren gainazalera.
Artezteko makina mota hauekin, ardatz bertikala eta zeharkakoa zehaztasun handiz kontrolatzen dira, eta, pieza behar bezala jarriz gero, harri artezkariaren periferiarekin lan egin daiteke gainazalak artezteko; harriaren alboko zatia, berriz, aurpegiak artezteko erabiltzen da.
Artezteko makina tangentzialak hiru mugimendu-ardatz ditu:
- Z ardatza: ebaketa-potentzia ematen du, eta haren gainean muntatzen da harri artezkaria.
- X ardatza: horizontala eta pieza eusten den gainazalarekiko paraleloa. X ardatza Z ardatzarekiko horizontala da.
- Y ardatza, bertikala eta X ardatzarekiko perpendikularra. Ardatz honi esker, harria eta piezaren gainazala hurbil daitezke.