Hainbat material lantzeko, hala nola metala, burdin aleazioak, egurra eta zenbait plastiko, mekanizazio-makina espezifikoak erabiltzen dira. Makina-erreminta deritze, eta pieza solido horiei forma emateko balio dute. Ezaugarri nagusiak: finkoak dira, neurri handikoak, eta hiru mekanizazio mota egin ditzakete.
Zer mekanizazio mota daude?
Metalgintzaren industrian hiru pieza-mekanizazio mota daude: txirbil-harroketarekin, txirbil-harroketarik gabe eta urradura bidez. Lehenengoan, piezaren gainazaleko soberako materiala kentzen da, txirbil izeneko partikula txikitan; mekanizazio mota hori tornuek eta fresatzeko makinek egin dezakete, besteak beste.
Txirbil-harroketarik gabeko makinek beste prozedura batzuk erabiltzen dituzte piezei forma emateko. Adibide bat prentsa da, bere aldaera guztietan. Prentsak metal-plakak, hau da, xaflak, deformatzeko erabiltzen dira, baina ez dute txirbilik harrotzen. Txirbil-harroketarik gabekotzat jo daitezke, halaber, elektrohigadura-makinak, laser bidezko ebaketa-makinak, plasma bidez ebakitzen dutenak eta abar.
Azkenik, urradura bidezko mekanizazioan pieza harri artezkari batekin higatzen da. Harri artezkaria aglutinatzaile batek elkarri lotutako ale urratzailez osatuta dago, eta ale horiek piezaren gainazala higatzen dute. Eragiketa horiek egiten dituzten makinak artezteko makinak dira.
Zer dira mekanizazio-makinak?
Mekanizazio-makinek edo makina-erremintek gizakiaren indarra ez den beste energia-iturri bat erabiltzen dute, nahiz eta makina askok operarioen esku-hartzea ere behar duten beste energia-iturririk ez dagoenean. Makina mota horien asmakuntza oso zaharra da; izan ere, uste da lehen tornua Antzinaroan asmatu zela. Gaur egun ezagutzen dugun tornua 1751 inguruan sortu zen, eta bitarteko mekanikoen bidez doi zitekeen ebaketa-erreminta zuen.
Hala ere, makina horien jauzi teknologiko handia Industria Iraultzan gertatu zen, lurrun-makina asmatu zenean. Iraultza horretatik aurrera hedatu zen fresatzeko makina, eta tornuarekin batera tailerretan gehien erabiltzen den ekipoetako bat bihurtu zen.
Makina horiek bolanteen, engranajeen eta palanken bidez funtziona dezakete, baina baita kontrol automatiko eta informatizatu bidez ere. Hain zuzen ere, ordenagailu bidezko zenbakizko kontrola 60ko hamarkadan asmatu zen, prozesuak bizkortzeko makinei ordenagailuak gehitu zitzaizkienean. Ekipo horiek teknologia sofistikatuena dute, eta ekoizpena hobetzeko, entrega-epeak laburtzeko eta eskulana murrizteko aukera ematen dute. Gainera, haiei esker diseinu askoz konplexuagoko piezak egin daitezke.
Bitxia bada ere, mekanizazio-makinei makina ama esaten zaie, gai baitira gainerako makina guztiak egiteko, baita beren burua ere. Bestalde, industria askotan erabiltzen diren neurri desberdinetako piezak fabrika ditzakete: torloju batetik hasi eta hegazkin baten fuselajeraino.
Makina motak
Mekanizazio-makinak hiru motatan sailka daitezke, egiten duten mekanizazio mota edozein dela ere: arbastatzeko makinak (txirbila harrotzen dute), prentsak (deformazio bidez sortzen dituzte piezak) eta makina bereziak. Azken horiek bestelako teknikak erabiltzen dituzte mekanizatzeko, hala nola laser bidezko ebaketa, plasma edo elektrohigadura.
Arbastatzeko makina nagusiak, konbentzionalak ere deituak, hauek dira:
- Tornua: platera batean lotuta biratzen duten biraketa-piezak lantzen ditu; bitartean, ebaketa-erreminta gainazalera hurbiltzen da eta txirbila harrotzen du. Forma zilindrikoak eta konikoak mekanizatzeko erabiltzen da. Zulatu ere egin dezake, barauts bat jartzen bazaio.
- Fresatzeko makina: hainbat ahoko ebaketa-erreminta bat erabiltzen du, fresa izenekoa. Makinaren burua geldi dago, eta pieza hurbiltzen zaio materiala kentzeko.
- Zulatzeko makina: zuloak egiteko erabiltzen da, erreminta bat (barautsa) biraraziz.
- Artezteko makinak edo leuntzeko makinak: disko edo harri artezkari bat erabiltzen dute piezaren gainazala higatu eta akabera hobetzeko.
Prentsak, berriz, hainbat motatakoak izan daitezke, hala nola mekanikoak eta hidraulikoak, eta deformazio-prozesuetarako erabiltzen dira. Horretarako, pieza matrize baten gainean jartzen da, zulakatzaile baten azpian; zulakatzailea aktibatzean piezaren kontra jotzen du, eta muga elastikotik haratago deformatzen du.
Mekanizazio-makina ez-konbentzionalak eta bereziak hauek dira:
- Elektrohigadura-makina: txinparta elektrikoak erabiltzen ditu, eta horiek materialaren partikulak urtzen dituzte. Elektrododunak eta haridunak (hari eroalea) izan daitezke. Piezak likido ez-eroale batean jartzen dira.
- Plasma-arkua: tenperatura eta presio handiko gas-zorrotada bat erabiltzen du materiala ebakitzeko.
- Laserra: laser bidezko mekanizazioak gainazalak ebakitzen ditu, materiala tenperatura altuetan lurrunduz.
- Ultrasoinuak: abiadura ultrasonikoko bibrazioak erabiltzen ditu, material urratzaileekin eta urarekin batera, marruskadura bidez mekanizatzeko.