Freze tezgahı, bir freze aracılığıyla çalışan bir takım tezgahıdır; freze, döner kesici takımdır ve işlenecek parçadan talaşı kaldıran da odur. Günümüzde farklı freze tezgahı türleri vardır; bunlardan biri bed tipi (sabit gövdeli) freze tezgahıdır ve dik freze tezgahı olarak da adlandırılır.
Bed tipi freze tezgahı nedir?
Bed tipi freze tezgahı, dik freze tezgahı olarak da bilinir ve günümüzde var olan pek çok freze tezgahı türünden biridir. Peki freze tezgahı nedir? Freze tezgahları, parçaların talaş kaldırılarak işlenmesinde kullanılan çok karmaşık takım tezgahlarıdır. Bu makineler, birden fazla kesici ağız veya kenara sahip, freze adı verilen bir kesici takım kullanır; freze yüksek hızla dönerek işlenecek parçanın yüzeyine ulaşır ve yüzeydeki fazla malzemeyi kaldırır.
Freze tezgahları farklı şekillerde sınıflandırılabilir. Bunlar arasında üniversal ve dik ya da bed tipi freze tezgahları bulunur. Ayrıca özel freze tezgahları — örneğin köprü tipi tezgahlar — ve kesici takımın hareket ettiği eksen sayısına göre ayrılan freze tezgahları da vardır. Beş eksenli makineler en gelişmiş olanlardır. Ayrıca freze tezgahları manuel olabilir veya bilgisayarlı sayısal kontrolle (CNC) çalışabilir.
Bed tipi veya dik freze tezgahı, takımın konumuna göre freze tezgahları sınıflandırmasına girer. Bu makinelerde takım tutucu iş mili, parçanın yatay ekseni üzerinde parçaya dik olarak dönecek şekilde konumlandırılır. Bu nedenle bu freze tezgahlarında dikey bir hareket vardır; bu hareket, kafanın parçaya doğru inebilmesinden ya da tablanın kafaya doğru yukarı/aşağı hareket etmesinden kaynaklanır.
Dik freze tezgahı türleri
Dik freze tezgahları da kendi içinde ikiye ayrılır: sabit gövdeli ve kalıpçı freze tezgahları. Birbirine benzeseler de farklı makinelerdir. Bu sınıflandırma, makinenin kafalarının hareket şekline göre yapılır.
- Sabit gövdeli. Kafa hareket edemez, ancak freze hareket edebilir.
- Kalıpçı freze. Kafa, işlenecek parçanın yatay eksenine göre 180 derecelik açılarla hareket edebilir.
Bed tipi freze tezgahının özellikleri
Bed tipi freze tezgahının en belirgin özelliği çok sağlam olmasıdır. Gövdesi (yatağı) tek parçadır; rijit ve ağırdır. Çalışma tablasını taşıyan da gövdedir. Daha önce belirttiğimiz gibi bu tür freze tezgahlarında tabla dik doğrultuda, yani iş mili eksenine dik olarak hareket eder; iş mili ise kendi ekseni üzerinde paralel hareket eder. Öte yandan araba enine ve boyuna hareketler yapar.
Bu tür takım tezgahları işleme alanında özellikle kanal açmak için kullanılır; çünkü yatay hareket ederken büyük bir kesme derinliğine ulaşabilirler. Ayrıca bed tipi freze tezgahında kalıp boşlukları, kamlar ve matrisler işlenebilir; çok çeşitli yüzeyler delinebilir ve frezelenebilir. Günümüzde işlerini otomatik olarak yapan bu tür freze tezgahları da bulunmaktadır.
Dik freze tezgahlarının özelliği, taban ve kolonlarının tamamen dökümden yapılmasıdır. Kafalar sabit veya salınımlıdır. Öte yandan işlenecek parçalar yalnızca dikey olarak değil, araba hareketi sayesinde yatay olarak da hareket edebilir.
Bed tipi freze tezgahı seçerken nelere dikkat edilmeli?
Bed tipi bir freze tezgahı satın almak istiyorsanız bazı teknik özelliklerine dikkat etmeniz tavsiye edilir. Bunlar:
- Tabla. Bu makineyi seçerken dikkate alınması gereken tabla yüzeyidir. Tablanın genişliği ve uzunluğu ölçülür.
- Ağırlık. Maks. yük kapasitesi, makinenin kaç kilo taşıyabileceğini ifade eder.
- Tablanın ilerleme hareketi. Milimetre cinsinden ölçülen bir parametredir ve tablanın enine veya boyuna hareket aralıklarını gösterir.
- Eksenler. Freze tezgahı X ve Y eksenleri üzerinde hareket edebilir.
- Hız. Dakikadaki devir sayısı cinsinden ölçülür ve frezeleme hız kademelerini gösterir.
- Hız kademesi sayısı. Takım tezgahlarında farklı hız kademesi sayıları bulunur. Freze tezgahlarında, makinenin kaç işlem yapabileceğini gösterir.
- Güç. Kesme gücü, makinenin performans düzeyini ölçmeye yarar. Daha sert metaller daha yüksek frezeleme gücü gerektirir.
- Ölçüler. Bed tipi veya dik freze tezgahları genellikle çok yönlü makinelerdir. En basit modeller genellikle çok yer kaplamaz; çünkü adından da anlaşılacağı gibi yatay değil dikey olarak uzanırlar. Ölçüler milimetre cinsinden belirtilir.
- İş mili. Dik freze tezgahı seçerken iş milini, özellikle de iş milinin tablaya olan mesafesini ve kursunu dikkate almak önemlidir. Mesafe, parçaların maksimum yüksekliğini belirler; kurs ise parçaların en küçük boyutunu.
- Takım tutucu. Freze tezgahının sahip olduğu takım tutucunun silindirik mi yoksa konik mi olduğunu dikkate alın. Bu, parçaların bu makinede hangi şekilde işlenebileceğini belirler.