Mekanizazioaren industrian, zenbakizko ardatzak funtsezko zeregina du ekoizpen-denborak eta entrega-epeak murrizteko orduan. Gainera, ekoizpen-kostuak eta eskulana murrizteko abantaila ere badu, ardatz anitzeko makinek operadorearen gutxieneko esku-hartzea behar baitute.
Zer da zenbakizko ardatz bat?
Mekanizazioan, ardatzak adierazten du makina batek ebaketa-erreminta edo pieza norabide batean edo gehiagotan, ibilbide jakin bati jarraituz, mugitzeko duen gaitasuna. Makina-erreminta guztiek badute zenbakizko ardatz bat; makina sinpleenetan eta konbentzionaletan, X, Y eta Z ardatzak dira, plano matematiko baten printzipioei jarraitzen dietenak.
Zenbakizko ardatz sinpleko makinek mekanizazio-eragiketa sinpleak egin ditzakete. Horien artean daude, adibidez, tornuak, fresatzeko makinak eta zulatzeko makinak. Hala ere, badira zenbakizko ardatz anitzeko makina-erremintak: zenbat eta ardatz gehiago izan makinak, orduan eta onura handiagoak mekanizazioan.
Zenbakizko ardatza CNCan
CNCa edo konputagailu bidezko zenbakizko kontrola dagoen mekanizazio-metodo aurreratuenetako bat da. Lan automatiko mota bat da, eta gizakiaren gutxieneko esku-hartzea behar du. Izan ere, makina-erremintak ordenagailu zentral batekin funtzionatzen du, eta hura arduratzen da lan jakin bat egiteko behar diren ebaketa-erremintak eragiteaz.
Ordenagailuak jakin dezan zein zenbakizko ardatzetan mugitu behar duen erreminta edo pieza, piezaren diseinua kargatu behar da ordenagailu horretan. Horretarako, ingeniariak edo operadoreak piezaren diseinua egin behar du kanpoko ordenagailu batean, programaziorako software espezifikoak erabiliz, hala nola CAD eta CAM; batak diseinatu egiten du, eta besteak diseinu hori plano fisikora eramaten du.
Diseinua prest dagoenean, makina-erremintaren ordenagailuan kargatzen da, eta makinak erabiltzen duen CNC lengoaia alfanumerikora itzultzen da. Lengoaia horren bidez daki ordenagailuak zer ebaketa-erreminta erabili behar duen piezan, zer abiaduratan mugitu behar den, zein den mekanizazio-sakonera, eta abar.
Izan ere, CNCa duten makinek hainbat lan egin ditzakete pieza berean eta prozesu berean. Ez da beharrezkoa pieza lan-mahaian berriro kokatzea edo doitzea; operadoreak ere ez du fresa desmuntatu eta buruan barauts bat muntatu beharrik, adibidez. Makinak berak egiten du.
Zenbakizko ardatz anitzeko makinak
Gero eta makina-erreminta gehiagok CNCa badute ere, ez dituzte guztiek zenbakizko ardatz anitz. Mekanizazio-zentroek, tornuek eta fresatzeko makinek soilik dute funtzio hori. Badakizu zein den zenbakizko ardatza ekipo horietan?
Mekanizazio-zentroak
Mekanizazio-zentroa da, beharbada, dauden makina-erreminta aurreratuenetako bat. Oso ekipo moldakorrak dira, eta fresaketa-eragiketak zein torneaketa, zulaketa eta beste mekanizazio-lan ugari egin ditzakete. Gai dira seriean ekoizteko eta pieza konplexuak, txikiak edo oso sinpleak fabrikatzeko.
Mekanizazio-zentroetan pieza geldi egoten da, eta ebaketa-erremintak biratu egiten du txirbila harrotzeko. Baina kontuz, egiatan piezak mugimendu oso sinple bat egiten baitu mahaiarekin batera, erremintarekiko kokatu edo orientatu ahal izateko. Mekanizazio-zentro batean bost zenbakizko ardatz bereizten dira:
- Ardatz nagusiak. Ardatz horiek X, Y eta Z dira. Luzetarako, zeharkako eta altuerako desplazamenduak adierazten dituzte.
- A ardatza. Zenbakizko ardatz honek pieza angelu jakin batean kokatzen du.
- B ardatza. Pieza biratuz orientatzen du. Makina batzuetan C deitzen zaio.
- W ardatza. Makina batzuek soilik dute, eta palet-aldaketa bati dagokio.
Mekanizazio-zentroen eta, oro har, ardatz anitzeko makina guztien ezaugarria da ardatzek aldi berean lan egin dezaketela. Horrek arintzen du mekanizazioa.
Tornuak
Ataza anitzekoak ez diren CNC tornuetan, pieza platerean jartzen da eta biratu egiten da, ebaketa-erreminta erreminta-dorrean geldi dagoen bitartean. Tornu horietan, ardatz nagusiek (X, Y eta Z) erremintak txirbila harrotzeko egiten duen desplazamendua adierazten dute.
Tornu batzuek beste zenbakizko ardatz batzuk dituzte, ebaketa-erremintarekin eta piezarekin jokatzen dutenak, pieza mekanizaziorako behar den angeluan kokatzeko. Horrela, adibidez, forma zilindrikoak edo konikoak dituzten piezak tornea daitezke. Tornu batean pieza bat makurtzen denean eraso-angelu hobea lortzeko, erabilitako zenbakizko ardatza B dela esaten da.
Zenbakizko ardatza fresatzeko makinetan
Fresatzeko makinek, tornuek bezala, ardatz kopurua handitu dezakete, erabiltzen den makinaren konplexutasunaren arabera. Horregatik, fresatzeko makinek sailkapen espezifikoa dute: hiru ardatzekoak, lau ardatzekoak eta bost ardatzekoak. Zer esan nahi dute ardatz horiek?
- X ardatza. Ardatz hau horizontala eta piezaren gainazalarekiko paraleloa da. Mugimendua horizontala da, mahaiaren luzetarakoa.
- Y ardatza. Zeharkako mugimendua egiten du plano horizontalean, mahaiarekiko.
- Z zenbakizko ardatza. Ardatz honetan jartzen da fresa. Makinaren ezaugarrien arabera, hainbat posizio har ditzake. Desplazamendu bertikala egiten du.
- A eta B ardatzak. Makina batzuetan soilik daude, eta piezaren biratzeko eta kokatzeko gaitasunari egiten diote erreferentzia, ebaketa-erremintaren sarrera-angelua hobetzeko.