Borverk tezgahı, bor tezgahı olarak da bilinir; kübik formlu, dar toleranslı ve kaliteli yüzey elde edilmesi istenen parçaları işlemek için kullanılan konvansiyonel bir takım tezgahıdır. Bir borverk tezgahı nasıl bir yapıya sahiptir? Hangi parçalardan oluşur? Nasıl çalışır?
Borverk tezgahının çalışma prensibi
Kübik parçaların işlenmesi için parça çalışma tablasına yerleştirilir ve borlama takımı döndürülür. Takım, makinenin takım tutucu iş miline bağlanır ve iş için gerekli hız burada üretilir. Bu hız, işlenmek istenen malzemenin türüne ve parça üzerindeki eksenel ilerlemeye göre değişir. Borverk tezgahının bir özelliği, üzerinde yapılan işleme süreçlerinin yüksek maliyetli olmasıdır. Bu nedenle süreyi mümkün olduğunca kısaltacak ve hassas, kaliteli bir işleme sağlayacak doğru borlama takımını seçmek önemlidir.
Borlama nedir? Borverk tezgahı nedir? Borlama, yüzeyde daha yüksek hassasiyet ve daha düşük pürüzlülük elde etmek amacıyla belirli parçalara uygulanan bir işleme türüdür; genellikle silindirik veya konik delikli parçalar işlenir. Bu işlem iç diş açmak için de uygulanır.
Buradan anlaşılacağı gibi borlama işlerini yapabilen makine borverk ya da bor tezgahıdır. Bunlar çok özel makinelerdir ve çok dar toleranslara ve hassas işleme kalitesine sahip olmalıdır. Borverk tezgahları çok dar alanlarda çalışabilme özelliğine sahiptir.
Borverk tezgahı nasıl seçilir?
Bir borverk tezgahı seçmek için parçanın sınırlamaları ve parçanın tasarımları gibi bazı parametreleri dikkate almak gerekir. Elde edilmek istenen boyut, tolerans ve yüzey kalitesi de göz önünde bulundurulmalıdır. Aynı şekilde parçanın malzemelerinin borverk tezgahına uygun olup olmadığını bilmek önemlidir; burada malzemelerin sertliği, durumu, dayanımı, döküm olup olmadığı vb. incelenir. Ancak yalnızca parça değil, takım tezgahında yapılmak istenen borlama işlemleri de analiz edilmelidir: kanal açma, kaba işleme, finiş işleme, iç ve dış işlemeler.
Yapılacak her borlama işleminin özelliklerini ve bunlara ilişkin kesme hızı, güç veya makinenin tahrik tipi gibi parametreleri bilmek tavsiye edilir. Ayrıca otomatik işleme yapılmak isteniyor mu, makine soğutma sıvısı gerektiriyor mu ve ne miktarda gerektiriyor ve elbette özellikleri bakımından borlama takımı da değerlendirilmelidir.
Tipleri
Yukarıda açıklanan koşulların yanı sıra bir borverk tezgahı seçmek, aradığınız takım tezgahı tipine de bağlıdır. Basit bir borlama işlemi torna tezgahlarında yapılabilir; bu nedenle bu tür işleri sık yapmıyorsanız torna yeterli olabilir. Aksi hâlde sektörde mevcut borverk tezgahı tiplerinden birini edinebilirsiniz.
- Koordinat borverk (jig borer). Koordinat borverk tezgahları şablonların, mastarların, kalıpların ve işlenmesi yüksek hassasiyet gerektiren parçaların konumlandırılması ve delinmesi için tasarlanmıştır. Dik freze tezgahlarına benzerler.
- Dik borverk. Bu takım tezgahı yatay bir tabla üzerinde dönmesiyle ayırt edilir.
- Yatay borverk. Dik olanların aksine yatay borverk tezgahları sabit konumda çalışır. Bir uca bağlanan yatay bir iş miline ve ters yönde çalışan döner bir başka mile sahiptir.
Borverk tezgahının parçaları
Daha önce gördüğümüz gibi farklı borverk tezgahı tipleri olsa da bu makineler, yerleşimi ve dağılımı kullanılan takım tezgahının tipine göre değişen ortak elemanlara sahiptir. Bir borverk tezgahının ortak elemanları tabla, gövde, yatak, iş mili, kafa ve arabadır.
En önemli elemanlardan biri, makinenin taşıyıcısı olan ve işlemedeki hareketleri ve titreşimleri sönümleyebilmesi gerektiği için sağlam ve stabil olma özelliğine sahip yataktır. Yatak zemine oturur ve ona bağlı olarak, takım tezgahının iş milini barındıran kafasını taşıması gereken gövde yer alır.
Ayrıca makinede, motorlu kafanın hareketini sağlayan bir dikey kolon bulunur. Öte yandan borverk tezgahında, işlenecek parçaların yerleştirildiği döner bir yüzey olan bir iş parçası tablası vardır. Bunun yanı sıra iş parçası tablasına bağlı boyuna araba bulunur. Bu araba tablaya bağlı olmasının yanı sıra yatak üzerindeki raylarda hareket eder ve parçanın yatay olarak hareket etmesini sağlar.
Borverk tezgahı ayrıca kafa kızaklarından oluşur. Kafa, gövdenin rayları üzerinden ve bir vida aracılığıyla dikey olarak hareket edebilir. Son olarak makine bir ana iş mili ve tabla ilerlemelerinin iletimi için bir milden oluşur.