Makine ve takımların önleyici bakımı, makinelerin ömrünü uzatmayı ve üretim hattını durdurabilecek hasarları, arızaları ve hataları önlemeyi amaçlar. Elbette bu bakım planları atölye güvenliğini artırdığı için operatörleri korumaya da hizmet eder.
Endüstriyel bakım türleri nelerdir?
Takım tezgahlarında da arızalar, hatalar ve hasarlar görülebilir; makineler bozulabilir ve hatta onarılamaz hâle gelebilir. Bir makinenin herhangi bir parçası işlevini yitirerek üretim hattını durdurabilir; bu da şüphesiz teslim sürelerini geciktirir ve fabrika ya da atölye için kayıplara yol açar. Öte yandan bir makine arıza vermeye başladığında ve bu arızaya müdahale edilmezse makine tamamen kullanılamaz hâle gelebilir ve yenisiyle değiştirilmesi gerekebilir. Bu da ciddi bir maliyet anlamına gelir.
Son olarak ama aynı derecede önemlisi, arızalı makineler fabrika çalışanlarının güvenliğini riske atar. Gerektiği gibi çalışmayan bir makine yangına neden olabilir, sıkışabilir, sıvı kaçırabilir, operatörlerin durdurma komutlarına yanıt vermeyebilir ve daha birçok sorun çıkarabilir. Bu da şüphesiz atölye çalışanları için tehlike anlamına gelir.
Makineler bugün bildiğimiz hâliyle icat edildiğinden beri bakımları da düşünülmüştür. Yerine getirdiği göreve göre makine bakımı düzeltici, önleyici ve kestirimci olabilir.
Düzeltici bakım
Bu, icat edilen ilk bakım türüdür ve anlaşılması çok kolaydır: bir makine bozulduğunda onarılması gerekir. Yani hatalar ortaya çıktıktan sonra giderilir. Uzun yıllar boyunca düzeltici bakım, makineleri korumak için başvurulan tek yöntemdi. Fabrika ve atölye sahipleri bunun üretime getirdiği kayıpları fark ettikten sonradır ki yeni bakım yöntemleri geliştirmeye başladılar. Makine ve takımların önleyici bakımı da böyle ortaya çıktı.
Önleyici bakım
Bir makine bozulduğunda, makinedeki arıza giderilene kadar üretim durur. Bu birkaç saat, gün, hafta sürebilir ya da yeni bir makine almak gerekebilir. Düzeltici bakıma gerek kalmaması için riskleri azaltan bir sistem geliştirildi. Bu görevler dizisi sayesinde makinelerde ve takımlarında arızaları, hataları ve bozulmaları önlemek mümkündür.
Kestirimci bakım
Kestirimci bakım, tesislerde ve makinelerde ortaya çıkabilecek hataları öngörmek için istatistiksel verilerden yararlanır.
Makine ve takımların önleyici bakımı nasıl yapılır?
Bir makinede arızaları önleyebilmek için atölye ve fabrikalardaki bakım teknisyenlerinin kontrol denetimleri yapması önemlidir. Bu denetimlerle makinelerin üreticinin talimatlarına uygun şekilde kullanılıp kullanılmadığını doğrularlar; zira en sık yapılan hatalardan biri takım tezgahlarının doğru kullanılmamasıdır.
Bu rutin denetimlerde teknisyenler ayrıca tesislerin durumunu da kontrol etmelidir. Yani atölye tesislerinin makinelerin çalışması için en uygun koşullarda olması; örneğin havalandırmanın yeterli olması veya elektrik gücünün ihtiyacı karşılaması gerekir. Bu küçük önlemler sayesinde makinelerin kullanım ömrü uzatılabilir ve beklenmedik arızaların önüne geçilebilir.
Önleyici bakım türleri
Önleyici bakım zamana dayalı olarak yapılabilir; yani makineleri kontrol etmek ve olası arızaları tespit etmek için günlük, haftalık, aylık veya yıllık işlemler planlanır. Bu tür bakımı uygulayabilmek için atölyenin tüm departmanları arasında planlama ve koordinasyon olması önemlidir.
Zira önleyici bakım için makinelerin kullanımda olması gerekir. Bu, denetimin yapıldığı anda çalışıyor olmaları gerektiği anlamına gelmez; ancak her gün çalışan, faal makineler olmaları gerekir. Günlük önleyici görevler arasında talaşların temizlenmesi sayılabilir; haftalık görev olarak da yağın değiştirilmesi veya tamamlanması.
Diğer bir önleyici bakım türü, makinelerin kullanımına dayanır. Yani bir makine her gün kullanılıyorsa takibinin yapılması gerekir. Bunun için operatörler veya bakım teknisyenleri çalışma saatlerini, üretim çevrimlerini vb. kayıt altında tutmalıdır. Örneğin günde 24 saat çalışan makinelerin bulunduğu fabrikalarda, üretimi durduracak ani arızaları önlemek için bu makinelerin sık sık kontrol edilmesi gerekir.
Önleme stratejinizi oluşturun
Her takım tezgahı farklıdır. Çalışmaları için hepsi aynı bakımı gerektirmez; ancak temizlik gibi bazı ortak noktalar olduğu da doğrudur. Talaş kaldıran makinelerde talaşların yataktan ve biriktikleri diğer bölgelerden temizlenmesi gerekir. Ayrıca makinenin hareketli parçalarını yağlamak ve aşınmalarını önlemek için yağ kullanılmalıdır. Elbette tesisler kusursuz olmalı ve bu makinelerin çalışabilmesi için uygun ortamı (elektrik, su beslemesi, yağ, aydınlatma, havalandırma, sıcaklık vb.) sağlamalıdır.
Atölyedeki her makinenin kendi önleyici bakım planı (haftalık, aylık, yıllık) olmalıdır; makineler üzerindeki periyodik denetimler planlanmalı, temizlik (zemin ve makine) yapılmalı, yazılımlar (CNC tezgahlarında) izlenmeli ve elbette bir parça doğru çalışmadığında değiştirilmesi veya onarılması için bakım birimine haber verilmelidir.