Borlama, bir tür talaşlı imalat işlemidir: tornalama, frezeleme vb. başka yöntemlerle üretilmiş parçaların yüzeylerinde delikler işlenerek daha yüksek boyutsal ve geometrik hassasiyet elde edilmesi veya yüzey pürüzlülüğünün azaltılması amaçlanır. Borlama takımları sayesinde silindirik ve konik delikler işlenebilir; iç diş açmak da mümkündür.
Borlama için takım tezgahları
Borlama, pek çok takım tezgahında yapılabilir; örneğin torna tezgahında. Bir parçanın tornada borlanabilmesi için küçük bir dönel cisim olması ve simetri ekseninde bir deliğe sahip olması gerekir. Parça döner aynaya bağlanarak döndürülürken borlama takımlarından biri tornanın karşı puntasına sabitlenir. Bu durumda işleme bir borlama barasıyla yapılır.
Bir veya birden fazla delikli parçalar işlenmek istendiğinde ise freze tezgahları, işleme merkezleri (döner borlama takımlarıyla) ve borverk tezgahları adı verilen özel makineler kullanılır.
Borverk tezgahı nedir?
Borverk tezgahıyla prizmatik parçalarda delikler, dar toleranslarla ve yüksek işleme kalitesiyle açılabilir. Bu tür takım tezgahlarının yüksek hassasiyete ve düşük toleranslara sahip olması gerekir; zira özelliklerinden biri dar yüzeyleri işleyebilmeleridir. Bir borverk tezgahı, tümü mevcut deliklerin büyütülmesiyle ilgili çok sayıda işlem yapabilir. Bu işlemlerden bazıları şunlardır:
- Raybalama: daha hassas delikler açan, sınırlı tolerans derinliğine ve küçük radyal kesme derinliğine sahip olması gereken çok ağızlı takımla yapılır.
- Tek ağızlı borlama: kaba işleme, son işleme ve talaş kontrollü son işleme için kullanılır; makine gücünün yetersiz olduğu durumlarda da uygulanır.
- Kademeli borlama: farklı eksenel yüksekliklerde ve çaplarda konumlanan, kesici uç adı verilen borlama takımlarıyla yapılır.
- Çok ağızlı borlama: devir başına ilerlemeyle kaba işleme için kullanılır.
Daha önce belirtildiği gibi tornalar ve freze tezgahları, uygun borlama takımları doğru kullanıldığı sürece kolayca borverk tezgahına dönüştürülebilir. Bununla birlikte bu işlemleri yapan özel bir makine edinmek isterseniz üç farklı tip bulabilirsiniz: dikey, yatay ve koordinat (jig) borverk tezgahları.
Dikey borverk tezgahları adını yatay bir tabla üzerinde gerçekleştirilen dönüşten alır; yatay borverk tezgahlarında ise parça sabit kalırken eksen, yatay iş milinin ters yönünde döner. Son olarak koordinat borverk tezgahları, kalıplar gibi çok yüksek hassasiyet gerektiren parçalarda delik açar.
Hangi borlama takımlarını seçmelisiniz?
Borlama takımlarının seçimi, bu işlemin yapılacağı makineye bağlıdır. Örneğin borverk tezgahı mikrometrik borlama kafası (torna aynasıyla karıştırılmamalıdır) kullanır. Bu mikrometrik kafa, bu tür takım tezgahlarında bu işleri yapmak için özel olarak tasarlanmıştır ve bor kafası veya borlama kafası olarak da adlandırılır.
Çelik borlama kafası bir borlama takım tutucusuna monte edilir ve takımın rijitliğine bağlı olarak kesme koşullarını sınırlar. Ayrıca bu tür işlemlerde, deliklerin hassasiyetini ve kalitesini tehlikeye atabilecek aşırı titreşimlerden kaçınılmalıdır. Borlama takımlarını doğru şekilde nasıl seçmelisiniz? Nelere dikkat etmelisiniz?
Borlama takımlarının özellikleri
Bu işlemi yapmak için hangi takım tezgahını kullanırsanız kullanın, bazı hususları göz önünde bulundurmanız gerekir. Süreci hızlandıran ama aynı zamanda kolaylaştıran takımlar arayın. Borverk tezgahlarında, parçaların kaba işlenmesini yapabilen, uygun bağlama sistemlerine sahip ve titreşim eğilimi düşük bir makine aramak önemlidir. Takım dayanıklı malzemelerden (döküm, dövme çelik, paslanmaz çelik vb.) üretilmiş olmalıdır; çünkü borlama takımı yüksek hızlara ve yüksek sıcaklıklara dayanmalı ve sert parçaları işleyebilecek kadar sert olmalıdır.
Bu özelliklerin yanı sıra, en uygun takımı seçerken dikkate alınması gereken çok özel başka hususlar da vardır. En büyük bara çapına sahip ve talaşı etkin biçimde tahliye edebilen takımı seçmeniz önerilir. Ayrıca yüksek tokluğa ve aşınmaya karşı dirence sahip borlama takımları seçmek de önemlidir.
Borverk tezgahlarında ve işleme merkezlerinde takımları doğru seçmek çok önemlidir; çünkü bu tür işlerin üretim maliyeti oldukça yüksektir ve işlemlerin mümkün olan en kısa sürede, her zaman hassasiyet ve kalite gözetilerek yapılması gerekir. Borlamanın optimum olması için parça tasarımını, malzemeyi ve parçanın sınırlamalarını, yani borlamanın iç veya dış işleme mi, kanal açma, kaba işleme mi yoksa son işleme mi olduğunu dikkate almak gerekir. Ayrıca işlemenin kararlılığını ve koşullarını, elbette kullanılan makinenin tipini ve gücünü de göz önünde bulundurmanız gerekir.