Freze tezgahları XIX. yüzyılın başında icat edildi ve o günden bu yana talaşlı imalat atölyelerinin vazgeçilmez makineleri haline geldi. Bu makineler, kesici takım olan freze çakısı sayesinde talaş kaldırarak parça üretebilir. Ancak bu makinenin gerçekleştirdiği işlemlerin kaliteli olması için ekipmanın tüm bileşenlerinin de kaliteli olması gerekir; bu nedenle freze tezgahının tabanı, kesici takım, iş mili kafası, tabla ve diğer parçalar bir dizi teknik şartı karşılamalıdır.
Freze tezgahlarının özellikleri
Freze tezgahları atölyelerin en çok yönlü makineleri arasındadır. Çok sayıda işleme operasyonu gerçekleştirebilir ve çok çeşitli malzemeleri işleyebilir: metaller, ahşap, çelik, dökme demir ve sentetik malzemeler bunlardan bazılarıdır. Ayrıca farklı yüzeylere sahip parçalar da işlenebilir: içbükey, dışbükey, düz, eğri, dişli vb. Bunun yanı sıra freze tezgahında işlenen parçalar kaba işleme ve ince işleme gibi başka işlemlere de tabi tutulabilir.
Freze tezgahları iki şekilde sınıflandırılabilir: takımın konumuna göre ve eksen sayısına göre. Freze çakısının konumuna göre en yaygın freze tezgahı modelleri yatay, dik ve üniversal freze tezgahlarıdır. Yatay freze tezgahı silindirik frezeler kullanması ve kanal açma işleri yapabilmesiyle öne çıkar. Dik freze tezgahında ise çalışma tablası yukarı ve aşağı hareket edebilir; bu da daha büyük kesme derinliklerine olanak tanır. Bu tür freze tezgahları bed tipi ve kalıpçı (veya konsollu) olarak ikiye ayrılır. Son olarak üniversal freze tezgahları, uygun bağlantı aparatları kullanıldığında dik freze tezgahına dönüştürülebilir; bu tezgahların özelliği ramın (veya arabanın) önden arkaya ve arkadan öne hareket edebilmesidir.
Eksen sayısına göre bu makineler üç, dört ve beş eksenli olabilir; beş eksenliler çok daha hassas işler yapabildikleri için en karmaşık freze tezgahlarıdır. Konvansiyonel freze tezgahının tabanı genellikle yalnızca X, Y ve Z eksenlerinde hareket edebilir.
Freze tezgahının parçaları
Gördüğünüz gibi farklı freze tezgahı tipleri bulunsa da hepsinin ortak elemanları vardır. Bunlar şunlardır:
- Taban (yatak): makinenin tüm yapısı bunun üzerine oturur.
- Gövde: şasi olarak da adlandırılır ve freze tezgahının tabanı üzerine yerleştirilir.
- Konsol: kızaklar üzerinde dikey olarak hareket eder ve makineye bağlıdır.
- Enine araba: tablaya destek görevi görür.
- Freze tablası: işlenecek parça bunun üzerine bağlanır.
- Üst kol (köprü): gövdenin üzerine yerleştirilir. Takım tutucuyu (malafa) destekleyen askı yataklarına sahiptir.
- Takım mili.
- CPU: makinenin işlemini kontrol eden ünite (CNC freze tezgahlarında yaygındır).
- El çarkı: X, Y ve Z eksenlerinde hareketi sağlar.
- Motor: freze çakısını döndüren parçadır.
- Kolon.
- Pinol.
- Manivela.
- İş mili: kesici takımı yerine konumlandırmak için dikey olarak hareket ettirir.
Freze tezgahının tabanı nedir?
Freze tezgahının belki de en çok göz ardı edilen parçalarından biri tabanıdır. Taban (yatak), genel olarak tüm takım tezgahlarında ortak olan ve rijitliğiyle öne çıkan sabit bir taşıyıcı yapıdır. Rijitlik, aslında takım tezgahlarında en çok aranan niteliklerden biridir. Taban tüm takım tezgahlarında bulunur, çünkü yapıdaki deformasyonlar işleme hassasiyetini doğrudan etkiler. Örneğin takım tezgahlarında yapının deformasyonu istenen hassasiyetten daha küçük olmalıdır.
Örneğin tipi ve modeli ne olursa olsun talaş kaldırmak için yüksek kesme hızlarında çalışan freze tezgahı gibi bir makine sağlam bir yapıya ihtiyaç duyar. Freze tezgahında tabanın ana işlevi işlemeyi kolaylaştırmaktır: parçaların kolayca, minimum titreşimle işlenmesini ve elbette parçanın deforme olmadan son derece hassas çıkmasını sağlamak.
Bed tipi freze tezgahları
Tüm takım tezgahlarında bir taban bulunduğunu ve makinenin bu parçasıyla öne çıkan bir freze tezgahı tipi olduğunu daha önce belirtmiştik. Bu, sabit yataklı freze tezgahı olarak da bilinen bed tipi freze tezgahıdır. Dik yapıdaki bu makinede takım tutucu iş mili öyle konumlandırılır ki freze çakısı kendi yatay ekseni etrafında ve aynı zamanda işlenecek parçaya dik olarak dönebilir. Bu freze tezgahlarında tabla, parçaların kolayca işlenebilmesi için ayarlanabilir.
Bu adı almasının nedeni hareket edebilen kısmın tam olarak tabla olmasıdır; ayrıca yapılan işlemler son derece hassastır. Burada freze kafası kolon boyunca yukarı ve aşağı hareket eder; çalışma tablası da ağır yükleri taşıyabilir ve freze çakısı yüksek hassasiyetli işler yapabilir.