İşleme (talaşlı imalat), metal işleme sektörünün en önemli parça üretim sürecidir. Bu süreç sayesinde, diğer sektörlere (imalat, otomotiv, havacılık ve uzay vb.) ürün üretimi için dağıtılacak parçalar üretmek mümkündür. Ancak bu işlerin başarıyla yapılabilmesinde atölyedeki işleme alanı belirleyici bir rol oynar.
İşleme nedir?
İşleme, metal işleme sektöründe yapılan iş türüdür ve hammaddenin diğer sektörlere dağıtılan parça ve bileşenlere dönüştürülmesinden oluşur. Günümüzde üç farklı işleme türü vardır: talaş kaldırarak, talaş kaldırmadan ve abrazyonla.
Talaş kaldırarak işleme
İlk gruba torna ve freze tezgahları gibi takım tezgahlarında yapılan işler girer. Bu ekipmanlar, kesici takımlar (matkap uçları, freze çakıları, torna kalemleri vb.) kullanır; bu takımlar işlenecek parçanın yüzeyine yaklaşarak istenen tasarım ve şekli elde etmek için fazla malzemeyi kaldırır. Kaldırılan malzeme, farklı boyut ve kalınlıklarda küçük şeritler halinde ayrılır; bunlara talaş denir.
Talaş kaldırarak işleme süreçleri de kendi içinde şöyle sınıflandırılabilir:
- Kaba işleme: bu tür işlemde çok miktarda malzeme kaldırılır, ancak hassasiyet düşüktür.
- İnce işleme (finiş): bu teknikte az malzeme kaldırılır, ancak hassasiyet yüksektir. Bu işleme türü, parçaya daha iyi bir yüzey kalitesi kazandırmak için son işlem olarak uygulanır.
Talaş kaldırmadan işleme
Talaş kaldırmadan işleme, yukarıda anlatılan işlemenin aksine malzeme atığı oluşturan kesici takımlar kullanmaz. Bu tür işler, metal plakaları yalnızca şekillendiren ve deforme eden presler gibi makinelerle yapılabilir. Yani parça kesilmez, yalnızca bir dönüşüme uğrar. Bu gruba, parçanın kesildiği ancak malzeme firesi oluşmayan lazer kesim ve su jeti kesimi gibi çok gelişmiş teknikler de girer. Dövme ve kaynak da talaş kaldırmadan işlemenin bir parçasıdır.
Abrazyonla işleme
Son olarak abrazyonla işleme taşlama tezgahlarında yapılır. Bu makineler taşlama taşı adı verilen bir takımla çalışır; adından da anlaşılacağı gibi taşın aşındırıcı malzemeleri, talaş kaldırmadan işlenecek parçanın yüzeyini aşındırır. Bu işleme türü, tornalama gibi diğer süreçlerin tamamlayıcısıdır.
Atölyedeki işleme alanının optimizasyonu
Doğru bir işleme için vazgeçilmez olan yalnızca makineler ve kesici takımlar değildir. Bir parçayı işlemek için uygun süreçleri kullanmanın ve gerekli takımlardan yararlanmanın yanı sıra atölyedeki işleme alanı da önemlidir. Bir atölyede iş için gerekli takım tezgahlarını yerleştirecek yeterli alan bulunmalıdır; örneğin pres, üzerinde işlenen parçalar (metal plakalar) büyük boyutlu olduğu için uygun bir alan gerektiren büyük bir makinedir.
Buna karşılık dik freze tezgahları ve genel olarak dikey eksende çalışan tüm makineler fazla boyuna alan gerektirmez. Bu tür makinelerde yapılan hareket yukarı ve aşağı yöndedir; üniversal torna tezgahları gibi yatay makinelerde ise hareket her zaman yatay olup yatak boyunca gerçekleşir.
Ancak işleme alanı yalnızca takım tezgahlarının yerleştirileceği alan değil, aynı zamanda bu makinelerin nasıl yerleştirileceği anlamına da gelir. Atölyeyi optimize etmek için, yapılan işleme türüne bağlı olarak makinelerin bir akış düzeninde, yani operatörlerin işini kolaylaştıracak bir sırayla yerleştirilmesi tavsiye edilir. Bu, özellikle sınırlı sayıda parça modelinin büyük ölçekte üretildiği fabrikalar için önerilir.
Uygun bir planlama yapmak da atölyede büyük fayda sağlayabilir. Bu yalnızca daha iyi bir organizasyona değil, makinelerin ve operatörlerin daha yüksek verimlilikle çalışmasına da katkıda bulunur. Bu nedenle parçaları müşteriye belirtilen sürede teslim edebilmek için iş takibi yapmak ve bir iş takvimi oluşturmak tavsiye edilir.
Makinenin işleme alanı
Son olarak işleme alanı, makinenin parçanın üretim sürecinin gerçekleştiği bölümünü de kapsar. İşleme alanı tabla, yatak ve iş mili kafasından oluşur. Her takım tezgahı farklıdır ve üzerinde yapılan işleme sürecine göre çalışır. Yukarıda anlatılan işleme süreçleri arasında işleme alanının en fazla özen gerektirdiği süreç talaş kaldırarak yapılan işlemedir.
Daha önce de belirttiğimiz gibi talaş kaldırma, makinenin yatağında biriken farklı boyut ve kalınlıklarda atıklar oluşturur. Düzenli olarak temizlenmezse biriken talaşlar ekipmanlarda arızalara yol açabilir.
Ekipmanların performansını ve kullanım ömrünü artırmak için makinelere yönelik bir bakım planı uygulamak gerekir. Her takım tezgahının kendine özgü bir bakım stratejisi vardır; bu bakım haftalık (işleme alanının temizliği de dahil), aylık, altı aylık veya yıllık olabilir. Ekipmanın temizliğini ve talaşların uzaklaştırılmasını operatörün kendisi özel bir fırça kullanarak yapabilir.