Moldeak eta matrizeak funtsezko piezak dira serieko ekoizpen-kateetarako. Aplikazio ugari dituzte metalgintzan piezak fabrikatzeko, baina beste industria batzuetan ere erabiltzen dira, elikagaien industrian adibidez. Baina nola mekanizatzen dira moldeak eta matrizeak?
Moldeen eta matrizeen erabilerak
Ekoizpen-prozesuetan, moldeek eta matrizeek funtsezko zeregina dute piezak fabrikatzeko. Adibidez, moldeak injekzio bidezko moldeaketan erabiltzen dira erretxinari forma emateko, baina galdaketan ere bai, forma desberdinetako piezak sortzeko. Askotariko moldeak daude: torlojuen buruak egiteko, kontserba-industriarako latak fabrikatzeko edo bitxigintzan eraztunak sortzeko.
Matrizeak, besteak beste, estanpaziorako eta metalezko xaflei edo plakei forma emateko erabiltzen dira, baita material horrekin beste forma batzuk lantzeko ere. Automobilen piezak fabrikatzeko ere erabiltzen dira.
Gaur egungo teknologiari esker, zehaztasun handiko moldeak eta matrizeak sor daitezke, eta horri esker askoz errazagoa da hainbat industriatarako piezak seriean fabrikatzea.
Moldeen eta matrizeen ezaugarriak
Moldeen eta matrizeen ezaugarriak dira forma espezifiko eta oso zehatzak izatea, akabera bikaina izatea eta kalitate handiko materialekin fabrikatuta egotea. Garrantzitsua da moldeak eta matrizeak egiteko materialek tenperatura altuak eta baxuak jasan ahal izatea; izan ere, molde batean, adibidez, metal urtuak isur daitezke tenperatura altuetan. Horregatik da garrantzitsua moldeak eta matrizeak ez deformatzea.
Pieza hauek fabrikatzeko, gogortasun handiko altzairua erabili ohi da. Gogortasunak moldeen eta matrizeen erresistentzian ez ezik, ebaketa-geometrian ere eragiten du.
Formari dagokionez, tresna hauek hiru dimentsioko profila dute; beraz, ezinbestekoa da lantzen diren makinek 3D gainazalak lantzeko gaitasuna izatea.
Zer da matrizegintza?
Matrizegintza metalgintzaren zati bat da, eta, izenak dioen bezala, moldeak eta matrizeak (tresneria) fabrikatzeko teknikak garatzeaz arduratzen da, serieko piezak ekoizteko beharrezkoak baitira. Matrizegintzan, piezak, oro har, metalezko xafla edo plaketatik abiatuta fabrikatzen dira, eta mekanizazioa txirbil-harroketarik gabe egiten da.
Gainera, matrizegintza esaten zaie xaflak mozteko eta deformatzeko lanei ere, txirbil-harroketarik gabe eta molde eta matrize izeneko tresneria erabiliz. Tresneria hori egiteko eta xaflak deformatzeko, gaian aditua den operadore bat behar da: matrizegilea.
Ekoizpen-kostu handia duenez, matrizegintza serieko piezen moldeak eta matrizeak fabrikatzeko bakarrik gomendatzen da, horrela bakarrik amortiza baitaitezke tresneria horren kostuak. Hala ere, nabarmendu behar da tresneria horrekin minutu gutxitan ekoizten dela; izan ere, prozesu horiek egiten dituzten makinak gai dira minutuko 12 eta 1.200 pieza artean fabrikatzeko.
Matrizegintzaren ezaugarria da sortzen den hondakin-bolumen txikia, ez baita txirbil-harroketa bidez egiten. Horri esker, materialak ezin hobeto aprobetxatzen dira: xaflaren % 75 eta % 80 artean erabiltzen da.
Moldeen eta matrizeen mekanizazioa
Moldeak eta matrizeak sortzeko hainbat mekanizazio-teknika erabiltzen dira: tornoketa, fresaketa, zulaketa, etab.; horien guztien artean, ohikoena fresaketa da, piezek forma oso konplexuak dituztelako, lan oso zehatzak eskatzen dituzten hainbat barrunbe eta tolesturarekin. Horregatik, gero eta ohikoagoa da prozesu horiek funtzio anitzeko makina-erremintetan egitea, mekanizazio-teknika ugari konbinatzeko gai direnak.
Tresneria honen konplexutasuna dela eta, matrizegintza teknologia berrietara egokitu zen lehenetako bat izan da, software aurreratuak eta zenbakizko kontrol konputerizatuko mekanizazio-prozesuak erabiliz; hemen aipa daitezke abiadura handiko eta aitzinamendu handiko fresaketa. Horregatik, pieza horiek egiteko makina-erreminta berrienak erabiltzen dira.
Denborarekin higatzen eta hondatzen diren molde eta matrize horiek konpontzeko, hainbat mekanizazio-teknika erabiltzen dira. Tresneria hori soldadura erabiliz, laser-tratamenduen bidez edo metal-proiekzio termikoaren bidez konpon daiteke; metodo horiek guztiak zuzenean aplikatzen dira hondatutako piezaren gainazalean. Garrantzitsua da moldeak eta matrizeak fabrikatzeko zein konpontzeko erabiltzen diren makinak ebaketa-erreminta aurreratuak izatea, material-geruza oso gogorrak eta bigunagoak konbinatzeko gai direnak.