Dik işleme merkezleri, aslında bir işleme merkezi türüdür. Genel olarak iki tür daha vardır: yatay işleme merkezleri ve köprü tipi işleme merkezleri. Ancak dik işleme merkezleri, sundukları çok sayıda avantaj nedeniyle en çok kullanılan ve en yaygın türler arasındadır; bu da fabrikalarda ve metal işleme atölyelerinde her sanayi ihtiyacına uygun sayısız modelin ortaya çıkmasını sağlamıştır.
Günümüzde en yaygın dik işleme merkezi tipi CNC'dir (Bilgisayarlı Sayısal Kontrol). Bu tip tamamen otomatik çalışmasıyla öne çıkar: belirli bir parça üzerinde gerekli işlemleri yapmak için takımın izlemesi gereken koordinatlara karşılık gelen kodların programlanması yeterlidir.
Dik işleme merkezinin genel özellikleri
Daha önce belirttiğimiz gibi dik işleme merkezleri, farklı sektörlerdeki çok çeşitli işleme ihtiyaçlarını karşılamak için tasarlanmış sayısız modelde sunulur (otomotiv sanayii buna bir örnektir). Bununla birlikte her modelin genel özellikleri esasen aynıdır:
|
Dikey iş mili |
Temel özelliği, takım tutucu kafanın makinenin üst kısmında yer alması ve hareketinin dikey olmasıdır. Bu nedenle iş parçası yukarıdan aşağıya doğru işlenir. |
|
CNC ile otomasyon |
Makinenin dış kısmında, sayısal kodların, koordinatların veya talimatların programlanmasını kolaylaştırmak için akıllıca tasarlanmış tuşlara sahip bir ekran bulunur; bu kodlar, işlenen parçada istenen sonuçlar elde edilene kadar takımın gerekli hareketleri yapması için bir bilgisayar tarafından işlenir. Kodlar doğru programlanırsa insan hatası payı neredeyse sıfıra iner ve parçanın farklı yüzeylerinde milimetrik hassasiyet elde edilir. |
|
Çok eksenli yapı |
Günümüzde giderek daha gelişmiş dik işleme merkezleri geliştirilmeye devam ediyor; artık parçayı farklı açılardan işlemeye olanak tanıyan çok eksenli modeller bulunabiliyor, bu da daha karmaşık form ve geometriler elde edilmesini sağlıyor. Bu eksenler kafada ve/veya çalışma tablasında yer alabilir. |
|
Sıvı soğutma sistemi |
Takımın iş parçasıyla sürtünmesinden kaynaklanan yüksek sıcaklıklar bir sıvı soğutma sistemiyle kontrol edilir. Soğutma sıvısı, doğrudan parça yüzeyine yönlendirilmiş borular aracılığıyla püskürtülür; bu sıvı ayrıca kopan talaşların uzaklaştırılmasına da yarar. |
|
Çok takımlı taret |
En yeni modeller, dik işleme merkezinin takımları kendi kendine değiştirebilmesi için otomatik sistemler de içerir. En yaygın iki sistem vardır: birinde robotik bir kol kafadaki takımı çıkarıp yenisini takar, diğerinde ise taret, döner bir disk biçiminde birden fazla takım yuvasına (her birinde takılı bir takım bulunur) sahiptir. |
Bu son özellikle bağlantılı olarak, bu takım tezgahlarının birden fazla işlevi yerine getirebildiğini vurgulamak gerekir; yalnızca en geleneksel işlev olan frezelemeyi değil. Örneğin Dik Kılavuz Çekme Merkezi veya Dik Delme Merkezi olarak da çalışabilirler. Her şey, istenen her iş türü için kullanılan takıma bağlıdır.
Dik işleme merkezi kullanmanın avantajları
Farklı dik işleme merkezi türleri, özellikle konvansiyonel yöntemlerle şekillendirilmesi zor ve çok zaman alan metal parçaların işlenmesinde pek çok avantaj sağlar. Hatta sürelerin kısalması ve süreçlerin kolaylaşması, dik işleme merkezlerinin başlıca iki avantajıdır. Bunların yanı sıra kayda değer başka faydaları da vardır:
- Üretim miktarını çok büyük ölçeklere taşırlar.
- Kullanıldıkları fabrika veya atölyenin finansal performansını iyileştirirler.
- Bir veya çok az sayıda operatörün gözetiminde birden fazla dik işleme merkezi seri halinde kurulabilir.
- Maliyetleri düşürür, işçilik ve operatör giderlerinden tasarruf sağlarlar.
- Son derece hassas sonuçlar verirler; yüzeyleri pürüzsüz ve kusursuz bırakırlar.
- Seri üretim, üretilen farklı parçalar arasında daha hassas ve homojendir.
- İş parçası yukarıdan işlendiği için operatör süreci daha kolay görebilir ve sonuçları tasarımla karşılaştırabilir.
- Bir atölyede ihtiyaç duyulan farklı parçalar ve işleme hareketleri için gerekli kodları bir kez programlamak yeterlidir; daha sonra gerektiğinde yalnızca bu programlar değiştirilir.
- Otomatik takım değişimi, üretim sürelerini ve insan hatası olasılığını büyük ölçüde azaltır.
Bu tür takım tezgahlarının bazı “dezavantajları” olduğunu belirtmek gerekir; ancak orta ve uzun vadeli ekonomik kazanç bunları fazlasıyla telafi eder. En dikkat çekenleri, yüksek ilk yatırım maliyeti ile oldukça yüksek olan bakım ve parça yenileme giderleridir.