Yatay işleme merkezi, bilgisayarlı sayısal kontrol (CNC) kullanan ve birden fazla görevi otomatik olarak, minimum insan müdahalesiyle yerine getirebilen bir takım tezgahıdır. Bu merkezler hassasiyetleri, hızları ve verimlilikleriyle öne çıkar.
Yatay işleme merkezinin özellikleri
İşleme merkezleri, bilgisayarlı sayısal kontrolle çalışmalarının yanı sıra farklı operasyonların yapılabildiği çok yönlü makinelerdir. İşleme merkezinde yapılan işlerde döner kesici takımlar kullanılır.
Öte yandan işleme merkezleri, kısa sürede ve minimum operatör müdahalesiyle seri parça üretimine olanak tanıyan çok hızlı makinelerdir. Örneğin iş mili devrinin 4.000 ile 8.000 dev/dk seviyelerine ulaşabildiği ve 75 kW'a kadar güçte çalışabilen işleme merkezleri vardır. Çalışma tablasında yedi tonun üzerinde yük taşıyabilen işleme merkezleri de mevcuttur.
Atölyenin üretim ihtiyaçlarına göre boyut, fonksiyon ve otomasyon düzeyi bakımından çok farklı yatay işleme merkezleri arasından seçim yapılabilir. Ayrıca işlevselliğini artırmak için pek çok aksesuar eklenebilir.
İşleme merkezinin avantajları
Bu tür makinelerin avantajlarından biri, kolayca ve çok hızlı şekilde yeniden yapılandırılabilmeleridir. Operatör, üretimin ortasında bile üretimi tamamen durdurmadan makineye işleme parametrelerini değiştirmesini söyleyebilir veya parçaların işlenmesi için yeni talimatlar ekleyebilir.
Bu işleme merkezleri otomatik olarak çalışır; bu da parçaların konumunu değiştirmeden ve bu işler için gereken takımları yeniden ayarlamadan farklı görevlerin aynı anda yapılmasını sağlar. Operatör makineyi üretim ihtiyaçlarına göre programladıktan sonra makine ne yapması gerektiğini kendisi bilir.
Bu özellikler sayesinde yalnızca üretim süresi ve dolayısıyla maliyetler değil, işçilik de azalır. Böylece aynı operatör birden fazla makineyle aynı anda çalışabilir. Çalışanın gerekli parametreleri yatay işleme merkezinin bilgisayarına girmesi yeterlidir.
Bir yatay işleme merkezinde, takımlar arasında geçiş yapmaya veya parçanın konumunu değiştirmeye gerek kalmadan bir parçanın dört yüzeyi (makine dört veya beş eksenliyse) işlenebilir; bu da diğer avantajların yanı sıra işte çok daha yüksek hassasiyet sağlar. Öte yandan yatay konumu sayesinde talaşlar aşağı düşer ve makinede ve kesici ağızlarda birikmez.
Yatay işleme merkezinde neler yapılabilir?
Bir yatay işleme merkezinin farklı sektörlerde pek çok uygulama alanı vardır. Örneğin imalat sektöründe parça, sac kalıbı, enjeksiyon kalıbı üretimi vb. için kullanılır. Otomotiv sektöründe ise bu makine otomobil parçalarının üretiminde kullanılır.
Ancak bu tür makinelerin kullanımı bu sektörlerle sınırlı değildir; kuyumculuk, gravür, ayakkabı, sanatsal üretim ve ince ahşap işçiliğinde de sıkça karşımıza çıkar.
İşleme merkezi tipleri
Metal işleme sektöründe iki tip işleme merkezi bulunur: dikey ve yatay iş milli. Yatay işleme merkezi genellikle büyük boyutlu ve işlenmesi bölümler hâlinde yapılması gereken parçaların üretiminde kullanılır. Pek çok durumda ve makineye bağlı olarak parça, işleme merkezinin bazen beşe kadar çıkabilen farklı eksenlerine göre farklı açılara eğilebilir.
Yatay işleme merkezleri ikiye ayrılır: yüksek hızlı veya ultra hassas. Kullanılan makinenin tipine göre farklı işler yapılabilir. Örneğin yüksek hızlı modellere genellikle teslim sürelerinin çok kısa olduğu, yani parçaların acilen üretilmesi gereken fabrikalarda rastlanır.
Ultra hassas merkezler ise parça üretiminde ve elektronikte, ayrıca hassasiyetin hızdan daha önemli olduğu gravür ve sanatsal parçalarda kullanılır.
Temel yapı
Yatay işleme merkezlerinin özelliği, üzerine kesici takım bağlanan ve yanal hareket eden bir iş miline sahip olmalarıdır. İşleme ise adından da anlaşılacağı gibi yatay olarak yapılır. İş milini taşıyan kolon X ekseninde, kızak (sele) Y ekseninde, tabla ise Z ekseninde hareket eder. Bu eksenler sayesinde üç boyutlu işleme yapılabilir.
A ve B eksenlerine sahip yatay işleme merkezleri de vardır. Dört eksenli makinelerde B ekseni tablanın yatay düzlemde dönmesini sağlar. Bir eksen daha, yani A ekseni eklendiğinde dönme kabiliyeti artar. Bu iki ek eksen dört veya beş eksenli işleme merkezlerinde bulunabilir.