Kalıp presi nedir ve nasıl çalışır? Kalıplar da, talaşlı imalat sektöründe kullanılan tüm parçalar gibi üretilmek zorundadır. Kalıp üretimiyle ilgilenen disipline kalıpçılık denir; çünkü bu disiplin matrislerin üretimini de kapsar. Bu tür bir iş için hangi takım tezgahı kullanılır?
Kalıplar nasıl üretilir?
Kalıplar, günlük hayatta çok basit işler için, hatta buz yapmak için bile kullanılan küçük parçalardır. Pasta ve tatlı yapımında kullanılan kalıplar da vardır; elbette cıvata, somun ve günlük hayatta etrafımızdaki sayısız şeyi üretmek için kullanılan kalıplar da. Kalıplar, bir malzemeyle doldurulan bir şablondur; bu malzeme genellikle sıvı haldedir ve daha sonra kalıptan çıkarılarak belirli bir parça elde edilir.
Bu kalıpları kim, nasıl üretir? Kalıpların üretildiği metal işleme disiplinine kalıpçılık denir; üstelik üretilen tek şey kalıplar değildir, takım tezgahları için vazgeçilmez olan matrisler de üretilir. Bu işlerden sorumlu kişiye kalıpçı denir ve bu işlerde uzmandır.
Kalıp üretiminde çeşitli süreçler kullanılabilir; bunlar arasında yüzyıllardır bu amaçla kullanılan döküm ve dövme yer alır. Ancak daha gelişmiş takım tezgahlarının ortaya çıkması ve işleme süreçlerinin basitleşmesiyle artık bir kalıp presi ve CNC makineleri gibi çok daha gelişmiş ekipmanlar kullanmak mümkündür.
CNC makineleri de seri üretim yapabildikleri ve büyük miktarlarda üretim gerçekleştirebildikleri için kalıp üretimine çok uygundur.
Kalıp presi nedir?
Metal işleme sektöründe farklı pres türleri bulunur; ancak kalıp presi hidrolik prestir. Bu, bir hidrolik silindirle donatılmış bir takım tezgahıdır; yani bir akışkan aracılığıyla çalışır ve basma kuvvetini bu akışkan üretir. Metal işleme terminolojisinde hidrolik presler, mekanik bir kaldıracın eşdeğerini kullanır. Hidrolik presin Bramah presi olarak da bilindiğini ve 1795'te aynı adı taşıyan bir mucit tarafından icat edildiğini öğrenince şaşırabilirsiniz.
Kalıp presinin çalışma prensibi
Hidrolik pres Pascal prensibine göre çalışır. Bu prensibe göre kapalı bir sistemdeki basınç sabittir; bunun nedeni, sistemin bir bölümünün küçük bir piston olmasıdır: bu piston pompa görevi görür ve küçük bir alana etki eder. Sistemin diğer bölümü, orantılı olarak büyük bir mekanik kuvvet üreten daha büyük bir pistondur. Sistem, basınca dayanıklı küçük çaplı bir boruyla tamamlanır; bu boru pompa silindirden ayrıldığında devreye girer.
Hidrolik presin kullanım alanları ve türleri
Kalıp presi yalnızca bu aletlerin üretiminde değil, dövme, perçinleme, kalıpla kesme, zımbalama, derin çekme ve sac gibi metallerin şekillendirilmesinde de kullanılır. Hidrolik pres, çok karmaşık şekiller oluşturabildiği için metal işlemede çok faydalıdır; ayrıca oldukça ekonomiktir ve az yer kaplar.
Hareketli tablalı pres
Hareketli tablalı hidrolik presler büyük yüklere dayanabilir ve çok güçlüdür; 25 ila 200 ton arasında basınç üretebilirler. Bu tür presler bir yük asansörü veya palangayla çalışabilir; makinenin kafası işleme için yukarı ve aşağı hareket edebilir.
Hareketli çerçeveli pres
Bu tür preslerde kafayı iş parçasına yaklaştırmak mümkündür. Bu hareket sayesinde kafa, işlenmesi gereken bölgeye odaklanabilir.
Havayla çalışan presler
Her atölyede bir takım tezgahının ihtiyaçlarını karşılayabilecek güçlü bir elektrik tesisatı bulunmaz. Bu nedenle hidrolik presler arasında hava bağlantısıyla çalışan modeller de vardır.
Manuel kalıp presi
Manuel presler size çok basit görünebilir ama kullanımları çok kolaydır. Enerji gerektirmezler ve yüksek hassasiyetle işlem yaparlar.
Kalıp presinin parçaları
Hidrolik pres veya kalıp presi temel olarak iki silindir, iki boru ve iki pistondan oluşur. Bazı hidrolik sistemlerde birden fazla silindir kullanılır ve bunların sayısı iş yüküne göre değişir; preste ikiden fazla silindir varsa büyük çoğunluğu küçük, biri ise daha büyük olur. Akışkan, bir pompa ve bir hidrolik akümülatör aracılığıyla beslenir.
Akümülatör, hidrolik basıncı akışkan halinde depolayan elemandır. Akışkan gerektiğinde serbest bırakılır. Pompa, basıncın sabit kalması için hidrolik akışkanı akümülatöre sürekli olarak ileten elemandır. Öte yandan bir kalıp presinde üç farklı tipte hidrolik pompa bulunabilir:
- Paletli
- Dişli
- Pistonlu
Yüksek performanslı hidrolik preslerde genellikle pistonlu pompalar kullanılır. Bunun nedeni pistonların yüksek basınç üretebilmesidir.