Dikey portal, bilgisayarlı sayısal kontrol ile çalışan takım tezgahlarında kullanılan bir gövde yapısıdır. Bu tür yapıya CNC freze tezgahlarında ve işleme merkezlerinde rastlanır.
İşleme merkezlerinde dikey portal yapı
İşleme merkezlerindeki dikey portal yapı büyük boyutlu parçaları ve ağır sanayiye yönelik işleri işlemek için tasarlanmıştır. Bu nedenle bu tür makineler, çok büyük ve karmaşık, özel yapı ve bileşenlere sahip parçaların işlenmesini gerektiren havacılık, uzay ve otomotiv sektörlerine yönelik parça üretiminde yaygın olarak kullanılır.
Dikey portal işleme merkezinin ayırt edici özelliği, makinenin iş mili ekseninin çalışma tablasına dik konumda olmasıdır. Ayrıca farklı şekillerde programlanabilir, hatta birden fazla parçayı işleyecek şekilde uyarlanabilirler. Bu yapıya sahip makineler, işleme ihtiyaçlarına göre değişen geniş bir eksen seçeneği sunar.
Yapı açısından bu işleme merkezlerinde iki kolon, kirişler ve kayar sürgüler bulunur. Sabit kirişli, hareketli kirişli ve hareketli kolonlu tipleri mevcuttur; her şey üretilen portal tipine bağlıdır. Örneğin üst kirişin sabit olduğu ve çalışma tablasının hareket ettiği işleme merkezleri vardır. Bazılarında ise kiriş yukarı ve aşağı, tabla da ileri ve geri hareket eder.
CNC dikey portal freze tezgahları
Süreçlerin otomatik olarak yürütülmesini sağlayan bir bilgisayarın ilk uyarlandığı takım tezgahları freze tezgahları olmuştur. Bu tür makineler bilgisayarlı sayısal kontrol ile çalışır ve tüm süreçlerde işlemenin kontrolünün makinenin bilgisayarında olmasını sağlar. Böylece kesme hızını, talaş derinliğini, ilerlemeyi vb. belirleyen bilgisayardır.
Büyük boyutlu parçaları işlemek için freze tezgahları da gelişmiş ve dikey portal yapıyı benimsemiştir. Bu yüzden portal freze tezgahları, işleme merkezleriyle birlikte ağır sanayiye yönelik parça, yedek parça ve bileşen üretiminde en çok kullanılan makineler arasındadır.
Bu freze tezgahlarında bir çerçeve (portal adı verilir) ve uzun, yatay bir tabla bulunur. Makine, parçanın yüzeyini aynı anda birden fazla frezeyle işleyebilir; hatırlatmak gerekirse freze çakısı her freze tezgahının en önemli kesici takımıdır ve parçanın yüzeyine temas ettiğinde talaş kaldıran çok sayıda dönen kesici ağızdan oluşur. Bu nedenle dikey portal freze tezgahlarında işleme hassasiyeti ve üretim verimliliği oldukça yüksektir.
Dikey portal freze tezgahı yalnızca CNC ile değil, başka mekanik, hidrolik, elektrik ve sayısal sistemlerle de donatılmıştır. Bu sayede düzlemleri, yüzeyleri ve delikleri frezeleme, borlama, delme ve kılavuz çekme gibi çok sayıda yöntemle işleyebilir. Freze tezgahı bu işleri tek bağlamada yapar; yani operatörün parçayı yeniden konumlandırması gerekmez, çünkü önceden programlanan işleme ihtiyaçlarına göre parçayı döndürebilen ve konumlandırabilen makinenin kendisidir.
Bu makinelerin özellikleri arasında şunlar yer alır:
- Makinenin merkezi olarak kontrol edilmesini sağlayan sayısal kontrol.
- Servo tahrik sistemleri.
- Kremayer, pinyon ve makaralı kızak tahrik sistemleri.
- Rijitlik.
- Yüksek verimlilik.
- Basit yapı.
- Minimum insan müdahalesi gerektirmesi.
Portal hareketliyse makine, sabit tablalı hareketli portal tipi veya hareketli portal (köprü tipi) olabilir. Köprü tipi portal freze tezgahları küçük bir alan kaplar ve ağır yükleri taşıma kapasitesi yüksektir. Bu makinelerin büyüklüğü hakkında fikir vermesi için: portal 20 metreye kadar hareket edebilir.
İşleme merkezi mi, portal freze tezgahı mı?
Dikey portal yapının işleme merkezlerinde ve freze tezgahlarında bulunabildiğini artık bildiğinize göre, her ikisi de büyük boyutlu parçaları işleyebiliyorsa bu iki makine arasındaki farkın ne olduğunu merak ediyor olabilirsiniz. İşleme merkezinde, takımları otomatik olarak değiştirebilen bir takım magazini bulunur; portal frezelemede ise bu takımların değiştirilmesi manuel olarak yapılmalıdır.
Bu, freze tezgahlarının işleme merkezleriyle aynı performansa sahip olmadığı anlamına gelmez. Örneğin bir freze tezgahı farklı işleme fonksiyonlarını yerine getirebilir ve parçaya biçim vermek için aynı anda birden fazla freze çakısı kullanabilir. Her iki makinenin üretim kapasitesi, onları büyük boyutlu parçaların işlenmesinde vazgeçilmez birer araç hâline getirmiştir.