Çok fonksiyonlu torna, birden fazla işleme sürecini ve görevini tek bir tezgahta birleştirebilen bir takım tezgahıdır. Bu makinede parçayı makineler arasında taşımaya gerek kalmadan farklı işler yapılabilir. Yani aynı parça üzerinde ve tek bir bağlamada tornalama, frezeleme, delme vb. yapılabilir.
Çok fonksiyonlu torna nedir?
Bu makinenin temel özelliği farklı süreçleri aynı anda yürütebilmesidir. Çok fonksiyonlu tornada tornalama, frezeleme, delme, borlama gibi işlemler yapılabilir; bu da üretim hatlarında büyük zaman tasarrufu anlamına gelir. Bu makine sayesinde bir parçanın istenen son hâline ulaşması için farklı makinelerde farklı süreçlerden geçmesi gerekmez.
Çok görevli (multitasking) torna olarak da adlandırılan çok fonksiyonlu torna, parçaların farklı eksenler kullanılarak işlenmesini sağlar. Farklı işleme operasyonlarını tek bir süreçte gerçekleştirmek için aralarında geçiş yapılabilen çift iş miline sahiptir. Böylece parça makineden tamamen bitmiş ve teslimata hazır olarak çıkar.
Çok görevli tornalarda sayısal kontrol
Çok fonksiyonlu torna, alfanümerik CNC dili yani bilgisayarlı sayısal kontrol ile çalışır. Bu teknoloji sayesinde bu takım tezgahındaki süreçler otomatiktir; minimum insan müdahalesi gerektiği için teslim sürelerinin ve işçiliğin azalmasına yardımcı olur.
Bu makineyle çalışmak için CAD ve CAM programlarıyla parçanın tasarımını yapmak ve bunu çok fonksiyonlu tornanın bilgisayarıyla uyumlu CNC diline çevirmek gerekir. Operatör, makinenin çalışması için gerekli parametreleri girdikten sonra yalnızca makinenin kendi bağlama sistemleri veya aparatlarıyla parçayı ana aynaya bağlamak zorundadır.
Ancak diğer CNC takım tezgahlarından farklı olarak çok fonksiyonlu torna gerçek anlamda tasarım uzmanları gerektirir; çünkü makinenin performansını en üst düzeye çıkarmak için tüm fonksiyonlarını doğru şekilde birleştirmeyi bilmek önemlidir. Yani tornalamayı, frezelemeyi ve gerekiyorsa parçanın ilgili delme işlemlerini aynı anda programlayabilecek bir uzmana ihtiyaç vardır.
Çok fonksiyonlu tornanın özellikleri ve avantajları
Torna ve freze tezgahlarına özgü kesici takımlara sahip olan çok fonksiyonlu torna, bir parçayı gereken her türlü işleme yöntemiyle işleyebilmek için gerekli güç ve rijitliğe sahip birden fazla ayna, bağlama sistemi, aparat ve takım içerir. Takım değişimi otomatiktir ve parçayı döndürüp yeniden konumlandırmak gerekmez; çünkü makine parçayı gerektiği gibi hareket ettirmek için gereken her şeye sahiptir.
Çok fonksiyonlu tornanın bir diğer özelliği de işlenen parçaların karmaşık tasarımlara sahip olabilmesidir. Bu makinede elde edilen sonuçlar mükemmeldir: kusursuz, hassas ve yüksek kaliteli yüzeyler. Bu makinede küçük parçaların işleme süresi bir dakikanın altına inerken büyük parçaların işleme süreçleri uzundur; ancak bu da operatörlerin çok fonksiyonlu tornayı sürekli gözetlemek zorunda kalmadan atölyede başka işler yapabilmesini sağlar.
Bu makinede birçok görevin yapılabildiğini daha önce belirttik; peki tam olarak hangileri? Çok fonksiyonlu bir tornada yalnızca tornalamaya özgü tüm süreçler yapılmakla kalmaz, delmenin yanı sıra üç, dört veya beş eksende frezeleme de yapılabilir. Bu özelliği sayesinde bu tür makinelerin piyasadaki en esnek ve çok yönlü makineler arasında olduğu söylenir.
Ayrıca farklı malzemeler işlenebilir; bu da bu makinelerin çok yönlülüğünü artırır. Bu özellik sayesinde çok görevli tornalar, her türden metalin işlendiği talaşlı imalat atölyelerinde yer alır: paslanmaz çelikler, alüminyum, demir vb.; ahşap ve cam işlemeye de uygundur. Bu tornayla metal işleme sektörü için parçalar üretilebildiği gibi kuyumculuk için sanat eserleri yapılabilir, hatta gravür de yapılabilir.
Son olarak çok fonksiyonlu torna, makinenin modeline göre, parçaların otomatik olarak alınarak diğer yüzlerinden işlenmesini sağlayan bir karşı iş mili ile donatılmıştır.
Çok fonksiyonlu tornanın parçaları
Çok fonksiyonlu torna, diğer tüm parçaların üzerine oturduğu makine gövdesi olan yataktan oluşur. Yatağın üzerinde, parçanın farklı bağlama sistemleri ve aparatlarla sabitlendiği aynalar (genellikle birden fazla) bulunur.
Bu makine genellikle bir freze kafasının yanı sıra iki fener mili kutusu (ana iş mili ve karşı iş mili) içerir. Daha önce belirttiğimiz gibi bu iş milleri sayesinde parça, iki farklı işleme sürecinden geçmek üzere bir iş milinden diğerine otomatik olarak aktarılır. Pek çok çok görevli torna modelinde ek bir takım olarak taret eklenmesi ya da ikinci bir taret eklemek için freze kafasının sökülmesi mümkündür.
Son olarak makinenin bilgisayarını da göz önünde bulundurmak gerekir; bu ekipman olmadan tornada görevlerin yapılması imkânsız olurdu. Operatör, tornanın parçayı işleyebilmesi için gerekli komutları bilgisayara girer.